PUPUH
II
K I N A N T H I
K I N A N T H I
01 Padha gulangen ing kalbu, ing
sasmita amrih lantip, aja pijer mangan nendra, kaprawiran den kaesthi pesunen
sariranira, sudanen dhahar lan guling.
Kalian
biasakanlah megasah kalbu, agar (pikiranmu) tajam menangkap isyarat, jangan
hanaya selalu makan dan tidur, jangkaulah sikap kepahlawanan, latihlah dirimu
dengan mengurangi makan dan minum.
02 Dadiya lakunireku, cegah dhahar
lawan guling, lawan aja asukan-sukan, anganggoa sawatawis, ala watake wong
suka, suda prayitnaning batin.
Jadikan
sebagai lelakon, kurangi makan dan tidur, jangan gemar berpesta pora, gunakan
seperlunya (karena) tabiat orang yang gemar berpesta pora adalah berkurangnya
kepekaan batin.
03 Yen wus tinitah wong agung, aja
sira gumunggung dhiri, aja raket lan wong ala, kang ala lakunireku, nora wurung
ngajak-ajak, satemah anenulari.
Jika kau
sudah ditakdirkan menjadi pembesar, janganlah menyombongkan diri, jangan kau
dekati orang yang memiliki tabiat buruk dan bertingkah laku tidak baik, sebab
suka atau tidak suka (hal itu) akan menular padamu.
04 Nadyan asor wijilipun, yen
kelakuane becik, utawa sugih carita, carita kang dadi misil, iku pantes
raketana, darapon mundhak kang budi.
Sekalipun
berasal dari keturunan kelas bawah, namun memiliki kelakuan yang baik atau
memiliki banyak cerita yang berisi (berguna), dia patut kau gauli, (hal itu)
akan menambah kebijaksanaanmu.
05 Yen wong anom pan wus tamtu, manut
marang kang ngadhepi, yen kang ngadhep akeh bangsat, nora wurung bisa anjuti,
yen kang ngadhep keh durjana, nora wurung bisa maling.
Jika masih
muda, biasanya mengikuti lingkungan, jika di lingkungan itu banyak penjahat,
maka jahatnla ia. Jika di lingkungannya banyak pencuri, maka ia pun pandai
mencuri.
06 Sanadyan ta nora melu, pasthi wruh
solahing maling, kaya mangkono sabarang, panggawe ala puniki, sok weruha nuli
bisa, iku panuntuning eblis.
Meskipun
tidak ikut (mencuri) pasti mengetahui bagaimana cara mencuri. Demikanlah
(karakter) semua perbuatan jelek, awalnya hanya tahu, kemudian bisa melakukan,
itulah bujukan iblis.
07 Panggawe becik puniku, gampang yen
wus den lakoni, angel yen durung kalakyan, aras-arasen nglakoni, tur iku den
lakonana, mupangati badaneki.
Perbuatan
yang benar itu akan mudah jika sudah dilaksanakan, terasa sulit jika belum
dilakukan, enggan melaksanakan, namun jika dilakukan (hal itu) akan bermanfaat
bagi jiwa raga kita.
08 Yen wong anom-anom iku, kang kanggo
ing masa iki, andhap asor kang den simpar, umbag gumunggunging dhiri, obral
umuk kang den gulang, kumenthus lawan kumaki.
Para pemuda
di masa sekarang meninggalkan sopan santun dan rendah hati, sebaliknya
mengumbar kesombongan dan tinggi hati.
09 Sapa sira sapa ingsun, angalunyat
sarta edir, iku wewatone uga, nom-noman adoh wong becik, emoh angrungu carita,
carita ala miwah becik.
Tidak
mengenal teman satu sama lain, kurang ajar, dan congkak, itu juga kebiasaannya,
para pemuda menjauhi orang yang berperilaku baik, tidak mau mendengar cerita
yang baik maupun cerita yang jelek.
10Cerita pan wus kalaku, panggawe ala
lan becik, tindak bener ala lan ora, kalebu jro cariteki, mulane aran carita,
kabeh-kabeh den kawruhi.
Adapun erita
yang sudah terjadi, adalah perbuatan baik dan buruk, tingkah laku benar dan
tidak benar termasuk ke dalam jenis cerita, oleh karena itu disebu cerita,
selurihnya harus kau ketahui.
11 Mulane wong anom iku, abecik
ingkang taberi, jejagongan lan wong tuwa, ingkang sugih kojah ugi, kojah iku
warna-warna, ana ala ana becik.
Oleh karena
itu, sebagai pemuda seharusnya rajin berkomunikasi dan berembug dengan orang
tua yang banyak bicara. Ingat, bicara itu banyak macamnya, ada yang baik, ada
pula yang buruk.
12 Ingkang becik kojahipun, sira
anggoa kang pasthi, ingkang ala singgahana, aja sira anglakoni, lan den awas
wong akojah, iya ing masa puniki.
Pastikan kau
ikuti pembicaraan yang baik, yang kurang baik singkirkan, jangan kau lakukan,
meskipun begitu, di masa sekarang waspadalah setiap orang bicara.
13 Akeh wong kang sugih wuwus, nanging
den sampar pakolih, amung badane priyangga, kang den pakolehaken ugi, panastene
kang den umbar, nora nganggo sawatawis.
Banayak
orang yang pandai bicara namun pembicaraannya itu dibungkus dengan maksud untuk
mementingkan diri sendiri, hanya dirinya yang diuntungka, mengumbar kedengkian
tanpa batas.
14 Aja ana wong bisa tutur, amunga
ingsun pribadhi, aja ana ingkang memadha, angrasa pinter pribadhi, iku setan
nunjang-nunjang, tan pantes den pareki.
Jangan
ada orang yang dapat berbicara kecuali dirinya sendiri dan jangan ada yang
meyamai, merasa paling pandai, itu adalah perilaku setan, tidak pantas kau
dekati.
15 Sikakna di kaya asu, yen wong kang
mangkono ugi, dahwen apan nora layak, yen sira sandhinga linggih, nora wurung
katularan, becik singkirana ugi.
Jika kau
temui orang seperti itu, usirlah seperi kau menghalau anjing, dia tak patut kau
dekati apalagi menemaninya duduk, niscaya kau akan ketularan, lebih baik
hindarilah.
16 Poma-poma wekasingsun, mring kang
maca layang iki, lair batin den estokna, saunine layang iki, lan den bekti
mring wong tuwa, ing lair praptaning batin.
Bagi ayang
membaca surat ini, perhatikan dengan sungguh-sungguh nasihatku ini, patuhilah
secara lahir dan batin, laksnakan apa yang tertulis dalam surat ini, dan
berbaktilah terhadap orang tua, lahir dan batin.
Tidak ada komentar:
Posting Komentar